?

Log in

No account? Create an account
Просто идиш
December 12th, 2005
10:17 pm
[simulacrum420]

[Link]

Previous Entry Share Flag Next Entry

יחיאל שרײַבמאַן

חלוצים

בײַ אונדז אין ראַשקעװ זענען נאָך קײן חלוצים נישט געװען. עפּעס װאָס. אַן אָנהײב. אַ שפּראָצל, װאָס האָט זיך נאָך גוט נישט אָנגעזען, איז זיך נאָך גוט נישט צעװאַקסן.

אַ גאַנצע קאָמפּאַניע ע‫אמתע חלוצים האָב איך פּלוצעם דערזען אַרױס דער שטאָט יאָס, אױף אַ פֿלאַך־צעשפּרײט פֿעלד, הינטער אַ װעלדל בײַ אַ גרינער ברײטלעכער ריטשקע.

כ'האָב דעמאָלט געדינט אין דער רומענישער אַרמײ, אין יאָסער רעגימענט "דױ טראַנסמיסיוני". נאָכן נאַציִאָנאַלן רומענישן יום־טובֿ "צענטער מײַ" און נאָכן אָפּגעבן די שבֿועה, דורך אַ יאָסער רבֿ, דעם קיסר און דעם רבונו־של־עולם, האָט מען בײַ אונדז, באַסאַראַבער ייִדישע ייִנגלעך, צוריקגענומען די ביקסן, אױסגעטאָן אונדז די גרינע מלבושים, אַראָפּגעבראַכט פֿונעם קאַזאַרמע־בױדעם אונדזערע אײגענע שמאַטעס און אונדז אַװעקגעשיקט צופֿוס אַ צען קילאָמעטער נאָך יאָס צו אַ פּריץ אױף "מונקאַ קימפּעלוי".

אײן אױס־סאָלדאַט אונדזערער האָט אױפֿן װעג פּלוצעם אַ געשרײ געטאָן:

־ זעט נאָר, חבֿרה... חלוצים... זײ מאַכן דאָ די האַכשאַראַ... דערנאָך װעלן זײ אַװעקפֿאָרן קײן פּאַלעסטינע אױפֿשטעלן דאָס ייִדישע לאַנד...

־ פֿון װאַנען װײסטו עס? ־ האָט מען אים געפֿרעגט.

־ װאָס זשע, איך זע נישט? כ'בין בלינדן? ־ איז דאָס געװען דער לאָגישסטער ענטפֿער.

מיט הױך־פֿאַרהױבענע פֿאַרשטעקטע קלײדלעך, מיט די נאַקעטע פֿיס אין דער ריטשקע, האָבן דרײַ קורצגעשױרענע מײדלעך געזשמיקעט גרעט אױף װײַסע פּלאַטשיקע שטײנער. לעבן אַ פּאָר לײַװנטענע געצעלטלעך האָבן זיך צװישן צװײ ציגל גערױכערט צוגעדושעטע האָלעװעשקעס. אין די הױלע לײַבער, בלױז מיט קורצע הײזלעך אױף זיך, האָבן ייִנגלעך און מײדלעך (די מײדלעך, פֿאַרשטײט זיך, אין ליפֿטשיקלעך) געפּראַשעװעט רײ נאָך רײ יונגע פּאַפּעשױעס. מײדלעך זענען געזעסן אַרום אַ קעסל און געשײלט קאַרטאָפֿליעס, געבראָקט קרױט. ייִנגלעך האָבן געבראַכט צו טראָגן אױף די פּלײצעס בינטלעך טרוקענע צװײַגלעך פֿונעם װעלדל.

מיר האָבן זיך אַװעקגעזעצט אױף אונדזערע סאָלדאטסקע קעסטלעך און באַטראַכט דאָס דאָזיקע בילד קעגן אונדז. אױפֿן האַרצן איז געװען אי פֿרײלעך (אױס! אַסקאָפּעט פֿונעם דינען!). אי טרױעריקלעך (פֿאַרװאָס זשע, פֿונדעסטװעגן, געטרױט מען אונדז נישט? װער זשע זענען מיר עס װער? גנבים? באַנדיטן? פֿאַרעטער?).
כ'האָב פּאַװאָלינקע פֿאַרטשעפּעט אַ ספּריטנעם חלוץ אין מיטן זײַן רעשן. מיר האָבן זיך באַקענט, געגעבן זיך די הענט, איך האָב אים געזאָגט מײַן נאָמען, ער מיר ־ זײַן נאָמען: "באַרוך"!

־ זאָג זשע מיר נאָר ברוך לעבן ־ האָב איך אַ מאַך געטאָן ־ װאָס זשע װעט זײַן װײַטער?

־ װוּ װײַטער? ־ האָט ער מיר געענטפֿערט ־ דאָ װײַטער, צי דאָרט װײַטער?

־ דאָרט. דאָ.

־ דאָ, ־ האָט ער אַ װײַז געטאָן אױף אונדזערע קעסטלעך ־ זעסטעדעך װי מע שפּײַט אױף אונדז, מע דערנידעריקט אונדז, מע װײַזט אונדז אַז מיר זענען די סאַמע־סאַמע ערגסטע.

־ און דאָרטן? דינען די ענגלענדער, האַ?

־ װײסטעך ־ האָט ער געענטפֿערט ־ װי מע זאָגט אױף ייִדיש: "װײַטער האָט די קו אַן אײַטער". מיר װעלן דאָרט גראָבן מיט די נעגל די זאַמדן און די שטײנער, אָנפֿירן אַהין די בעסטע שװאַרצערד. אונדזערע קיבוצים װעלן פֿאַרמאָגן די שענסטע קי מיט די פֿולסטע אײַטערס אין דער װעלט.

־ חוץ אין בירעבידזשאַן, אין דער ייִדישער מלוכה בירעבידזשאַן, ־ האָב איך געזאָגט.

ער האָט זיך געײַלט און האָט מיר נישט געענטפֿערט. ער האָט זיך נאָר צעשמײכלט, איז אַװעק און פֿונדערװײַטנס מיר צוגעװאָרפֿן:
־ כאַ, כאַ, כאַ...

איך האָב אים מיט מײַן דעמלטיקער נאַיִװקײט צוריקגעװאָרפֿן:
- כאַ, כאַ, כאַ...

אונדזערע בײדע כאַכײַען האָבן אין דער לופֿטן זיך באַגעגענט, איבערגעמישט זיך, אַ קײַקל געטאָן זיך אין אײנעם, װי אַ לײַכטער דונער. געקײַקלט זיך אײנס אױפֿן אַנדערן, געראַנגלט זיך אײנס מיטן אַנדערן, װי סע ראַנגלט זיך געלעכטער מיט געװײן.

1997




Примечания:

ראַשקעװ – Вадул Рашков, городок на берегу Днестра в Бессарабии (сейчас Молдова), где родился писатель.
יאָס – столица Молдавии, тесно связана с зарождением еврейского театра.
דױ טראַנסמיסיוני – рум. ‫צװײ טראַנסמיסיעס
מונקאַ קימפּעלוי – мунка кымпэлуй ‫רומעניש ־ פֿעלד־אַרבעט
געיעט - געפּראַשעװעט

(23 comments | Leave a comment)

Comments
 
From:simulacrum420
Date:December 13th, 2005 03:20 am (UTC)
(Link)
Может, переведём коллективно? С незнакомыми словами - помогу...
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 14th, 2005 12:05 pm (UTC)
(Link)
אַ פּריץ - ?
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 14th, 2005 12:12 pm (UTC)
(Link)
בײַ אַ גרינער ברײטלעכער ריטשקע - у зелёной довольно широкой (широковатой) речки ?
From:no_no_name
Date:December 15th, 2005 04:40 pm (UTC)
(Link)
А в чем вопрос про речку? Я вот не знаю, что такое
פּאַפּעשױעס
не подскажете?
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 15th, 2005 07:35 pm (UTC)
(Link)
Нашёл, в словаре Гаркави, - Indian corn.
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 15th, 2005 07:47 pm (UTC)
(Link)
То есть "кукуруза", в данном контексте, "початочки" - да, нет?
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:03 am (UTC)
(Link)
В данном случае: отдельные кукурузные стволы (початки могут быть просто папэшойec или а пшеничке папшой).
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 15th, 2005 07:41 pm (UTC)
(Link)
Кстати, искал в Гугле "papeshoyes" и нашёл тот же текст в транслитерации http://shakti.trincoll.edu/~mendele/vol08/vol08.118
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:09 am (UTC)
(Link)
Так я его оттуда и взял (riftsh его здесь привёл), но сверил с книжным оригиналом и выправил несоответствия. אַ פּריץ - порэц/пурыц - помещик, барин (а гройсэр пурыц - важный барин, грозный бублик), землевладелец.

בײַ אַ גרינער ברײטלעכער ריטשקע - у зелёной довольно широкой речки
: всё верно.
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:00 am (UTC)
(Link)
Извините все за задержку - был в бессетевой поездке. Пап(э)шой - кукуруза обыкновенная (в словаре Шапиро на стр. 224, Вайнрайх - стр. 293 в издании 1990 г.); соответственно - пап(э)шойес - кукурузные стволы (в смысле - отдельные растения, не знаю как их именовать по-русски).
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 14th, 2005 06:34 pm (UTC)
(Link)
אַ פּריץ ; יאָסער - ?
Общий смысл понятен, жду от simulacrum420 обещанной помощи.
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 14th, 2005 07:18 pm (UTC)
(Link)
יאָסער - йосерский, от названия города, Йос. Приц - тоже, возможно, географическое название.
[User Picture]
From:itzik
Date:December 14th, 2005 09:26 pm (UTC)

מייַן הילף...

(Link)
פריץ = פאָרעץ;
יאָס - Яссы (город В Румынии)
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 14th, 2005 09:41 pm (UTC)
(Link)
А-а, так их, слдатиков, гнали к барину на сельхозработы, как теперь к генералу на дачу?
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:27 am (UTC)
(Link)
Выходит так. ёс (йос) - как уже отметил ув. Ицик - это Яссы, столица румынской провинции Moldova (Молдавия), где Аврум Гольдфаден основал первую профессиональную театральную труппу. С тех пор в Румынии процветала серьёзная театральная традиция и огромное число евр. актёров по всему свету, как на идише, так и на иврите, выходцы из Румынии, в первую очередь из Молдавии.
From:bar_chaim
Date:December 15th, 2005 05:22 am (UTC)

ראַשקעװ

(Link)
"Вадул Рашков, городок на берегу Днестра в Бессарабии (сейчас Молдова), где родился писатель."

Рашков находится на правом берегу Днестра, т.е. не в Бессарабии. До революции это была Подольская Губерния. Сейчас это не Молдова, а ПМР - Приднестровье.
[User Picture]
From:peaktop
Date:December 15th, 2005 10:03 am (UTC)
(Link)
Так там же, далее по тексту, באַסאַראַבער ייִדישע ייִנגלעך - бессарабские еврейские мальчики.
נאָכן נאַציִאָנאַלן רומענישן יום־טובֿ после национального румынского праздника ... у нас забрали назад винтовки. О Румынии, значит, речь идёт.
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:30 am (UTC)
(Link)
В принципе можно говорить и басарабэр и бесарабэр (у одного же автора: в книге - первый вариант, в газетном тексте - второй).
[User Picture]
From:itzik
Date:December 15th, 2005 10:41 am (UTC)

Re: ראַשקעװ

(Link)
Вы самим себе противоречите. Левобережье Днестра - Приднестровье. А Правый берег все-така - Молдова.
From:simulacrum420
Date:December 21st, 2005 03:53 am (UTC)

Re: פּאַפּעשױעס

(Link)
В Вашем словаре в слове папшой - не там ударение поставлено (должно быть на дифтонге)...
[User Picture]
From:itzik
Date:December 21st, 2005 12:00 pm (UTC)

Re: פּאַפּעשױעס

(Link)
Спасибо за помощь! Хоть кто-то замечает ошибки.
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 02:19 am (UTC)

Re: ראַשקעװ

(Link)
На самом деле есть два Рашкова, один - правобережний (т.е. в Бессарабии), другой - левобережний (т.е. в Подолии, т.н.
‫פּױלישער ראַשקעװ
потому что когда-то граница с Польшей проходила по Днестру), оба - не берегу Днестра. Автор (Ихил Шрайбман) - из Бессарабии.
From:simulacrum420
Date:December 19th, 2005 03:12 am (UTC)

2 опечатки

(Link)
1.
ע‫אמתע
следует:
אמתע
2. כ'בין בלינדן
следует:
כ'בין בלינד
Powered by LiveJournal.com